تبلیغات

در ادبیات فارسی شب یلدا مظهر فراغ، جدایی و طولانی بودن است و معمولا شب هجران و زندانهای تاریک را به شب یلدا تشبیه کرده اند.
یلدا واژه سریانی است وبه معنی تولد و میلاد است و به آن شب  زایش خورشید و نوئل هم می گویند.
شب یلدای آریایی، نمادی از پیروزی و غلبه نور بر اهریمن پلید تاریکی و ظلمت است و مردم برای در امان ماندن از خطر اهریمن، در این شب دور هم جمع می شدند و با پر پا کردن آتش از خورشید طلب نور و برکت می کردند. با آغاز شب یلدا(شب چله) زمستان نیز جامه نو بر تن می کند و با بارش برف و باران همچون عروسی لباس حریر خود را بر پهنه کوچه و خیابان می گستراند. از فردای یلدا، درازی شب کم کم به فراموشی سپرده می شود و روز با همه نور و زیبایی، کوتاهی خود را فراموش می کند و جای تاریکی و ظلمت را می گیرد.

با آغاز شب یلدا(شب چله) زمستان نیز جامه نو بر تن می کند و با بارش برف و باران همچون عروسی لباس حریر خود را بر پهنه کوچه و خیابان می گستراند. از فردای یلدا، درازی شب کم کم به فراموشی سپرده می شود و روز با همه نور و زیبایی، کوتاهی خود را فراموش می کند و جای تاریکی و ظلمت را می گیرد.
تاریخچه پیدایش یلدا به تولد حضرت مسیح بر می گردد. دکتر محمد رضا راشد محصل از اساتید برجسته ادبیات واز افتخارات خطه خراسان جنوبی دراین زمینه می گوید: «از نظر مسیح پرستان گذشته عیسی موعود مهر است وتاریخچه پیدایش یلدا نیز به آیین مهر پرستی بر می گردد.» وی در ادامه می افزاید: هنگامیکه آیین مسیح رواج گرفت اصحاب کلیسا در قرن چهارم میلادی در محاسبات خود در روز تولد مسیح دچار اشتباه محاسباتی شدند و بست وچهارم دسامبر روز تولدد مهر گرفته شد، در حالی که تولد مهر در بیست و یکم دسامبر است که در بین ایرانیان به شب چله معروف است و این یلدا از طریق سریانی ها و نستوری هایی که در آذربایجان ساکن هستند، رواج گرفته است.
با اتمام فصل پاییز و چند روز مانده به شب یلدا همه در تکاپو و رفت و آمد و جنب و جوش عجیبی برای هرچه با شکوه برگزار شدن مراسم شب چله خود هستند و با هر آنچه در توان د ارند می کوشند تا شبی خاطره انگیز را برای خود در اوراق صفحه زندگی شان رقم بزنند.
برگزاری مراسم شب یلدا در هر نقطه از این مرز و بوم آداب و رسوم خاص خودش را دارد و استان ما نیز از این قاعده مستثنی نیست. دراین جا سعی بر آن شده تا هر چند مختصر به گو شه ای از آداب ورسوم سرزمین آفتاب وکویری خراسان جنوبی اشاره کنیم.
کف زنی آیین سنتی و بومی خراسان جنوبی درشب چله
دکتر راشد در این زمینه می گوید: «در تمام شهرهای ایران در این شب که طولانی ترین شب سال نیز هست، اعضای خانواده دور هم جمع شده و شب یلدارا زنده نگه می دارند؛ به عبارتی زنده نگه داشتن شب یلدا برای رسیدن به روز و فرار از تاریکی و ظلمت شب است که از فردای یلدا درازی روز شروع شده و ایرانیان با روز عجین هستند.» وی عنوان می کند: در تمام شهرهای ایران با توجه به آداب و رسوم خاص خود به استقبال شب یلدا می روند هرچند باید اقرار کرد متاسفانه سنت های نیاکان ما بیشتر درکشورهای دیگر ازجمله تاجیکستان و افغانستان زنده تر است تا ایران ما، ولی خوشبختانه هنوز کاملا به دست فراموشی سپرده نشده است و دراین بین آداب و رسوم خراسان جنوبی به طریق خاص دیگری ظهور کرده است که مختص خراسان جنوبی است که همان کف زنی مردم این منطقه است. کف از جوشاندن ریشه ای به نام بیخ یا همان پشم شویه به دست می آید.
حسین زنگویی از دیگر اساتید برجسته ادبیات استان، فلسفه کف زدن شب یلدا را با خواندن شعری از شاهنامه آغاز کرد(ازباد وکف وازبوس*هرچه بخوری افسوس) وی درادامه می افزاید: کف زدن شب یلدا به طبیعت برمی گردد و در واقع قدردانی ما ازطبیعت است چرا که پشم شویه یک گیاه طبیعی است که ما از آن در کف زدن استفاده می کنیم وهمچنین دسته گزی که در کف زدن کاربرد دارد نیز از طبیعت آمده است.
فلسفه استفاده از دسته گز در کف زدن چیست؟
دکتر راشد در این زمینه می گوید: گز مقدس است و از آن به چوب مقدس یاد شده است و شاخه گز را به دلیل تقدس نباید شکست. وی عنوان می کند: این چوب در کشور ما در مناطق سیستان و خوزستان می روید و در شاهنامه فردوسی نیز گز مقدس شمرده شده است(چنان چون بود مردم گز پرست)
وی در ادامه می افزاید: در آیین گذشته قبل از اسلام وقتی عبادت می کردند دسته چوبی به اسم بَرسَم در دست می گرفتند که از چوب انار و گز تهیه می شود، لذا ممکن است دسته گزی که در شب چله به عنوان یک اهرم حضور دارد وبا آن کف می زنند رنگی از عرف گذشته باشد که در شب چله ظاهر می شود و به دلیل همین تقدس در مراسم به یاد ماندنی از آن استفاده می شود.
ازدیگر آداب مردم خراسان جنوبی می توان به جمع شدن اعضای خانواده دور کرسی چوبی سنتی اشاره کرد که با نشستن زیر کرسی و تعریف کردن قصه ها و مثل های قدیمی گرمای مضاعفی را به بزم خود دعوت کنند وروی کرسی را نیز با سینی قدیمی مسی که به مجمعه معروف است و در آن از انواع آجیل ها و میوه های مخصوص یلدا که به طرز زیبایی آن را آراسته اند، تزیین می کنند تا درازی و طولانی بودن شب را علاوه بر کف زدن به آیین های دیگری از جمله شاهنامه خوانی، گرفتن فال حافظ، تعریف کردن قصه (همان اوسونه بیرجندی) وتناول کردن میوه هایی از جمله هندوانه، خربزه، انار و قیسی هایی که به دست خودشان مخصوص شب یلدا تهیه کرده اند سپری کنند. وی عنوان کرد: هرچند گرفتن فال حافظ در خراسان جنوبی فقط مختص شب یلدا نیست در برخی از شهرستان ها ی این استان از جمله خضری دشت بیاض در هر چهارشنبه که مصادف با چهارده ماه باشد فال حافظ می گیرند.
زنگویی نیز در ادامه افزود: انتخاب انار و هندوانه ی شب یلدادر خراسان جنوبی به این دلیل است که اولا میوه بومی استان است و در ثانی انار مظهر کثرت وزایش است وخوردن هندوانه درشب یلدا نیز به این دلیل است که از گرما و عطش تابستان در امان باشیم. در پایان شب نیز که زدن کف به اتمام می رسد وکف از هر جهت آماده مصرف می شود در این میان عده ای از جوانان قبل از شیرین کردن کف با پرتاب آن به سوی یکدیگر و مالیدن کف به سر و صورت هایشان شادی مضاعفی را به بزم خود دعوت می کنند.
گوسفند های پرواری شب چله آدابی فراموش شده درمیان نسل امروز
گرچه شرایط حاکم بر جامعه امروز این امکان را به همه اقشار جامعه نمی دهد که گوشتی را که می تواننددر طی دو یا سه ماه مصرف کنند در طول یک شب تناول کنند، اما هنوز هم این رسم زیبا در روستاهای استان به ندرت مشاهده می شود. همان گوسفند هایی که با زحمت فراوان ولی با شور واشتیاق وصف ناپذیر آنها را پرورش داده اند و منتظر آمدن یلدا می مانند تا با آمدن نوه ها و فرزندانشان و سایر اعضای فامیل خود، با پلوارکشان محفلی گرم و صمیمی و یک شب به یاد ماندنی را برای یکدیگر رقم بزنند.
به راستی پیشینیان ما چه زیبا و باشکوه آیین ها و سنت های نیاکان خود را پاس می داشتند که با وجود سوز و سرمای زمستان و بهره مند نبودن از علم و تکنولوژی با پر پاکردن این چنین مراسمی گرمای حضور، مهر ومحبت، یکدلی و هم زبانی را در بین مردم گسترش می دادند و فارغ از هر گونه ناملایمات با خیالی آسوده به زندگی ادامه داده واز کنار هم بودن لذت می بردند.
ولی افسوس که امروزه ارمغان پیشرفت تکنولوژی برای ما چیزی جز فاصله ی بین دلها نیست. کاش کمی با تامل بیشتر اوراق صفحه تاریخ نیاکان خود را ورق بزنیم و این پیام یلدا را که با یکدیگر همدیگر شویم را خوب به خاطر بسپاریم.

تبلیغات

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای اجباری مشخص شده اند *
شما می توانید از این استفاده کنید HTML برچسب ها و ویژگی ها: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>